Ruilverkaveling Nieuwmoer, Essen-Kalmthout

Langs de waterloop de Kleine Aa en in de velden van de ruilverkaveling van Nieuwmoer in Essen en Kalmthout sieren kleine landschapselementen zoals houtkanten, houtwallen, knotboomrijen en kleine bosjes het landschap. De laatste jaren ondervonden landbouwers hier vaker en vaker problemen met de KLE’s. Zwiepende takken beschadigden de spiegels van hun tractoren. Omgevallen bomen verhinderden hun werk. Deze ongemakken vormden de aanleiding voor de opmaak van een visie voor het beheer van deze kleine stukjes natuur in landbouwgebied. Die beheervisie werd opgeleverd in 2021.

Wegwerken achterstallig beheer

Voor de natuur zijn kleine landschapselementen een zegen voor soorten zoals ijsvogel, patrijs, haas, wilde bijen en vlinders. De waterbeheerder hecht dan weer belang aan toegankelijkheid als het waterlopen wil ruimen. Voor de landbouwer is het belangrijk dat onderhoud op regelmatige basis gebeurt.

In samenwerking met studenten Agro- en Biotechnologie van Thomas More Hogeschool inventariseerde Regionaal Landschap de Voorkempen alle openbare landschapselementen in de ruilverkaveling. De vegetatie werd onderzocht op soortensamenstelling, exoten, conditie en structuur. De milieuraad van Essen en Kalmthout gaf aan in welke bosjes of struiken typische, waardevolle soorten voorkwamen zoals koningsvaren, zwartsprietdikkopje of steenuiltjes. Deze inventarisatie vormde de basis voor een kaart waarop landbouwers knelpunten markeerden.

Met die informatie gingen we in de winters van 2020 en 2021 aan de slag om overlastpunten weg te werken. Voor deze werken konden we beroep doen op steunmaatregelen voor plattelandsontwikkeling (LEADER).

Van hoogdringendheid naar een visie

Na enkele jaren steken problemen opnieuw de kop op als je het daar bij laat. Een visie vraagt meer dan eenmalige onderhoudswerken. Daarom werd een lokale coalitie opgericht met de gemeentebesturen van Essen en Kalmthout, de dienst integraal waterbeheer van de provincie Antwerpen, Boerenbond, Boerennatuur, de lokale bedrijfsgilde Essen en Regionaal Landschap de Voorkempen.

Het partnerschap koos aan de hand van de inventarisatie voor het behoud van een zo groot mogelijke variatie aan landschapselementen. De ruilverkaveling telt enkele bomenrijen, elzensingels, knotbomenrijen, kleine bosjes, houtwallen en struwelenhoekjes. In elk element is variatie het sleutelwoord. Het beheer speelt in op potentieel onveilige situaties en richt zich op het bekomen van verschil in soorten en leeftijd van de vegetatie. Dat is goed voor de biodiversiteit. 

Vier beheertypes